RME HDSPe RayDAT

Veel digitale kanalen, maar geen analoge aansluitingen

Wie microfoons, instrumenten of analoge lijnsignalen rechtstreeks wil aansluiten, loopt bij de RME HDSPe RayDAT tegen een duidelijke grens aan: de kaart heeft geen analoge ingangen of uitgangen, geen microfoonvoorversterkers en geen hoofdtelefoonaansluiting. Daar staat een interne PCI Express-audiokaart tegenover die is gericht op studio's en livesystemen met externe digitale omzetters, voorversterkers of mengtafels. ADAT, AES/EBU, S/PDIF en MIDI vormen de kern van de aansluitmogelijkheden.

De converterondersteuning loopt tot 24 bit en 192 kHz. Dat cijfer vertelt niet op zichzelf hoeveel kanalen op elke samplefrequentie tegelijk beschikbaar zijn. Vooral bij ADAT neemt het aantal kanalen af wanneer de samplefrequentie stijgt. De specificaties noemen S/MUX4 voor ADAT bij 192 kHz, zodat ook hogere frequenties mogelijk zijn, met een aangepaste kanaalcapaciteit.

Digitale aansluitingen en kanaalcapaciteit

De kaart biedt vier optische ADAT-ingangen en vier optische ADAT-uitgangen, plus in- en uitgangen voor AES/EBU en S/PDIF. Die aansluitingen maken het mogelijk meerdere externe apparaten met de computer te verbinden zonder de signaalweg eerst naar analoog om te zetten. De gegevens vermelden meer dan 36 in- en uitgangskanalen en noemen maximaal 72 tegelijk bruikbare in- en uitgangskanalen. Dat maximum moet worden gezien in samenhang met de gebruikte digitale formaten en samplefrequentie, niet als een vast aantal kanalen dat bij elke instelling beschikbaar is.

Een specifiek voordeel is dat AES/EBU en S/PDIF gelijktijdig te gebruiken zijn. De productinformatie schrijft dat toe aan gescheiden hardware en extra opname- en weergavekanalen. Voor een studio met uiteenlopende digitale apparatuur betekent dit dat bijvoorbeeld een apparaat met AES/EBU niet per se de S/PDIF-aansluiting bezet. De kaart heeft daarnaast twee MIDI-in- en -uitgangen, bruikbaar voor externe synthesizers en andere MIDI-apparatuur.

Wie een bestaande installatie uitbreidt, moet ook rekening houden met de fysieke aansluitingen. ADAT gebruikt optische kabels, terwijl AES/EBU en S/PDIF via breakout-aansluitingen lopen. In klantreacties wordt genoemd dat de ADAT-poorten dicht bij elkaar zitten en brede kabels daardoor onhandig kunnen zijn. Enkele gebruikers wijzen erop dat ADAT-stekkers of klepjes kwetsbaar kunnen zijn bij vaak aansluiten en loshalen. De RayDAT past daarom eerder bij een vaste opstelling dan bij een systeem dat voortdurend wordt omgebouwd.

Monitoring, synchronisatie en uitbreidingen

De RayDAT ondersteunt zero-latency monitoring via TotalMix, de DSP-gebaseerde mixer van RME. Daarmee kunnen signalen tussen hardware-ingangen, softwarekanalen en uitgangen worden gerouteerd. Volgens de productinformatie worden de niveaumeters door de hardware berekend en is bediening op afstand via MIDI mogelijk. Synchronisatie wordt eveneens ondersteund. Een optionele TCO-uitbreiding maakt synchronisatie op tijdcode mogelijk, waaronder LTC en videosynchronisatie. Voor aansluiting op TDIF-apparatuur kunnen de interne ADAT-in- en uitgangen worden ingezet met maximaal twee optionele TEB-uitbreidingskaarten.

De mogelijkheden van TotalMix zijn volgens gebruikers zowel een pluspunt als een leercurve. Verschillende kopers prijzen de flexibele routing en de mogelijkheid meerdere monitor-mixen te maken zonder merkbare vertraging. Anderen vinden de mixer aanvankelijk ingewikkeld, vooral wanneer veel kanalen tegelijk zichtbaar zijn. Een koper noemt het ontbreken van kanaalnamen en kleurindeling als praktisch nadeel bij het zoeken naar de juiste uitgang. Dat zijn ervaringen uit klantreacties, geen eigenschappen die voor elke gebruiker even zwaar wegen.

Installatie en systeemkeuze

De HDSPe RayDAT is een PCI Express-kaart, bedoeld voor een computer met een passende interne sleuf. Ze is geen externe USB- of FireWire-interface en werkt dus niet als zelfstandige oplossing voor een laptop zonder geschikte uitbreidingsmogelijkheid. De opgegeven besturingssystemen zijn Windows 2000, XP, Vista en 64-bitvarianten, plus Mac OS X voor Intel. Omdat dit een ouder model is, is het verstandig vóór aankoop de actuele compatibiliteit van stuurprogramma's en computerhardware bij RME te controleren. Gebruikers melden ook gebruik onder nieuwere systemen, maar hun ervaringen zijn geen garantie voor iedere configuratie.

In de klantreacties komen stabiele werking en lage vertraging regelmatig terug, onder meer bij gebruik met DAW-software, digitale mengtafels en externe ADAT-omzetters. Sommige gebruikers beschrijven jarenlang probleemloos gebruik. Ook zijn er meldingen van lastige kanaalindeling of connectoren die minder geschikt zijn voor veelvuldig transport. De kaart biedt zero-latency monitoring als functie, maar de ervaren vertraging van een complete computeropstelling hangt daarnaast af van instellingen, stuurprogramma's, software en rekenbelasting.

Voor wie past de RayDAT?

De RME HDSPe RayDAT is vooral interessant wanneer een vaste computer veel digitale in- en uitgangen nodig heeft en de omzetting al door externe apparatuur wordt verzorgd. ADAT vormt een praktische basis voor meerdere kanalen, terwijl AES/EBU, S/PDIF en MIDI extra apparaten kunnen aanvullen.

Voor wie één microfoon of instrument rechtstreeks wil opnemen, ontbreekt essentiële aansluiting en is een interface met analoge ingangen geschikter. Ook wie vaak kabels wisselt, moet de genoemde aandachtspunten rond de optische aansluitingen meenemen. Binnen een compatibele desktopcomputer biedt de RayDAT daarentegen een uitgebreide digitale verbinding tussen DAW, omzetters en mengtafel, met routing- en synchronisatiefuncties die op professionele studio- en live-opstellingen zijn gericht.